Zwaargewonde militair terug in Nederland

De militair die dit weekeinde zwaargewond raakte in de Afghaanse provincie Uruzgan, is terug in Nederland. Dat maakte minister van Defensie Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) dinsdag bekend in de Tweede Kamer.

De militair, Ronald van Dort, landde om 09.30 uur op het vliegveld in Eindhoven. Van Dort moet beide benen missen na de explosie van een bermbom. Zijn toestand is stabiel, maar nog steeds zeer ernstig. Van Dort is overgebracht naar het militaire hospitaal in Utrecht voor verdere behandeling.

De militair zat zondag in een verkenningsvoertuig dat in de buurt van Tarin Kowt op een bermbom reed. Bij de explosie raakten nog twee militairen lichtgewond.

Bij een tweede explosie van een bermbom in Uruzgan dezelfde dag, eveneens nabij Tarin Kowt, liepen ook twee Nederlanders lichte verwondingen op.

‘Commando’s niet buiten mandaatgebied’

Nederlandse commando's zijn in 2002 niet buiten het mandaatgebied bij de Afghaanse hoofdstad Kabul getreden. Dat schrijft minister Eimert van Middelkoop (Defensie) in antwoord op Kamervragen van de SP en D66.

De Duitse oud-militair Achim Wohlgethan beweert in zijn boek Endstation Kabul, dat vorige maand verscheen, dat hij met de Nederlandse ISAF-militairen taken voor de Amerikaanse Operation Enduring Freedom (OEF) heeft uitgevoerd.

Duitse militairen draaiden tussen juni 2002 en februari 2003 mee met het Nederlandse commandopeloton in Kabul.

Maar Van Middelkoop blijft ontkennen dat Nederlanders hebben meegewerkt aan Operation Enduring Freedom.

Tot november vorig jaar hield Van Middelkoop vol dat Nederlandse militairen nooit buiten het Isaf-gebied waren geweest. Naar aanleiding van uitzendingen van het linkse VPRO-radioprogramma Argos moest hij toegeven dat dat toch het geval was geweest. Drie keer waren Nederlanders buiten het Isaf-gebied geweest, maar dat was wel om taken uit te voeren die onder Isaf-verantwoordelijkheid vielen, zoals hulpverlening na een aardbeving.

In 2002 was het mandaatgebied van de Navo-stabilisatiemacht Isaf beperkt tot de hoofdstad Kabul. Daarbuiten was het Amerikaanse leger bezig aan Operation Enduring Freedom, die onder meer de jacht op leden van Al-Qaida en de Taliban omvatte. Isaf-militairen mochten daar uitdrukkelijk niet aan meedoen.

Ook in Duitsland hebben de onthullingen van Wohlgethan, die in 2006 uit actieve dienst ging, tot ophef geleid. De Bondsdag wil opheldering, berichten diverse Duitse media.

Besluit over Uruzgan mogelijk later

Een kabinetsbesluit over verlenging van de missie in Uruzgan laat mogelijk langer op zich wachten dan volgende week vrijdag. Dat bleek vrijdagmiddag na afloop van de ministerraad.

Minister voor Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders (PvdA) gaat ervan uit dat er volgende week een besluit komt. Zijn collega's van Defensie en Buitenlandse Zaken, Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) en Maxime Verhagen (CDA), zijn voorzichtiger. Volgens Van Middelkoop volgt er 'op enig moment' een besluit. "Het kan volgende week zijn, het kan ook een ander moment zijn", stelde Verhagen.

Het kabinet hoopt nog voor de kerst goedkeuring van de Tweede Kamer te hebben voor de verlenging, zei minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen.

Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn lichte de ministerraad vrijdag voor over de huidige situatie in Uruzgan. Van Middelkoop sprak na afloop van een 'voortreffelijke briefing', maar wilde over de inhoud geen mededelingen doen.

In politiek Den Haag wordt er over het algemeen van uitgegaan dat de coalitie afstevent op verlenging van de missie met twee jaar, met iets minder militairen dan het huidige aantal van ruim 1600. Hoe dat moet worden betaald is nog onduidelijk. Ook is het kabinet nog bezig partnerlanden te zoeken die de Nederlandse en Australische troepen in Uruzgan kunnen bijstaan.

CDA gaat uit van verlenging missie Uruzgan

ORANJESTAD - CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel gaat ervan uit dat het kabinet met een goed voorstel komt om de ISAF-missie in de Afghaanse provincie Uruzgan te verlengen. Dat heeft de fractieleider van de grootste regeringspartij donderdagavond op Radio 1 gezegd.

Van Geel deed zijn uitspraak tijdens een bezoek van een Tweede Kamer-delegatie aan Aruba.

Hij sprak van een ,,grondtoon van doorgaan'' en zei er alle vertrouwen in te hebben dat het voorstel van het kabinet aan de eisen van het CDA kan voldoen. Volgens hem mag ,,de westerse wereld Afghanistan niet in de steek laten'' en is tijdens de NAVO-bijeenkomst in Noordwijk gebleken dat ,,nu al zo veel landen'' militaire steun willen geven, dat de missie doorgezet kan worden.

Momenteel zijn de fractieleiders van de Tweede Kamer bezig met een tiendaagse reis op de Antillen en Aruba. ChristenUnie-voorman Arie Slob reageerde iets terughoudender dan Van Geel op de verwachte versterking van onder meer Frankrijk in Uruzgan. Volgens hem is het kabinet aan zet om met een voorstel te komen voor het al dan niet verlengen van de ISAF-missie.

missie Uruzgan

De optie vertrekken uit Uruzgan ligt officieel nog op tafel. Maar intussen worden de geesten rijp gemaakt voor een verlenging van de missie.

Premier Balkenende zei het vorig jaar zelf in de Tweede Kamer: ‘Over twee jaar zal de Nederlandse inzet worden overgenomen door andere NAVO-landen.’ Wanneer is Nederland klaar in Uruzgan, vroeg Vrij Nederland aan VVD-kamerlid Hans van Baalen. ‘Over een kleine twee jaar is de missie afgelopen. Dat is een harde afspraak’, luidde het antwoord. Zijn PvdA-collega Bert Koenders was net zo stellig: ‘Over twee jaar, zoals afgesproken.’

Vertegenwoordigers van alle grote partijen bezwoeren het een jaar geleden: de Nederlandse soldaten zouden niet langer dan twee jaar in de Afghaanse provincie Uruzgan blijven. Maar op dit moment denken diezelfde politici er heel anders over en praten ze volop over verlenging.

Het kabinet neemt daar waarschijnlijk volgende maand een besluit over. Vandaag staat het onderwerp ook op de agenda van de NAVO-bijeenkomst van defensieministers in Noordwijk. Officieel is helemaal vertrekken uit Uruzgan nog steeds een optie, maar de kans daarop wordt wel steeds kleiner. De NAVO-partners staan niet te springen om Nederland af te lossen. Ook al omdat er uit Den Haag voortdurend signalen komen dat er best verlengd kan worden.

‘Er is een politieke intentie om verdere verantwoordelijkheid te dragen’, zei minister van Defensie Eimert van Middelkoop eind juni. Hij trok die woorden later in, maar de toon was gezet. En afgelopen weekend lekte ook nog het advies van de Nederlandse Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn uit. Verlengen van de missie is mogelijk, vindt hij, zij het met minder mankrachten.

Kaarten tegen de borst
Nederland heeft het spel heel slecht gespeeld, oordeelt Frank van Kappen, generaal-majoor buiten dienst en huidig VVD-senator. ‘Je moet altijd je kaarten heel dicht tegen de borst houden. Het startpunt moet zijn: we gaan weg. Pas dan komen de andere landen in actie. Nu niet. Door heel ongelukkige fouten.’ Fout op fout stapelde de Nederlandse regering dus. Tenminste: als je er vanuit gaat dat Den Haag de militairen inderdaad terug wilde trekken. Maar was dat het doel wel? Of wilde de regering zelf misschien juist liever blijven?

‘Ik heb me laten vertellen dat de Nederlanders op een bepaalde manier zouden willen blijven’, zei de Amerikaanse ambassadeur Roland Arnall in april tegen het RTL-nieuws. Toevallig of niet: een paar weken daarvoor was minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen voor het eerst op bezoek in Washington.

Heel geleidelijk is de afgelopen maanden afscheid genomen van het uitgangspunt van vorig jaar. De optie vertrekken raakte op de achtergrond. En intussen maakte het kabinet de geesten rijp voor verlenging.

In interviews en toespraken hamerden ministers op het belang van de missie. De internationale gemeenschap mocht Afghanistan niet in de steek laten, was de boodschap. Vrouwen en kinderen zouden anders weer zijn overgeleverd aan de taliban. Vanuit Brussel voerde NAVO-topman Jaap de Hoop Scheffer de druk nog meer op. ‘Er kan niemand weg uit Afghanistan’, zei hij vorige maand.

‘Net als vorig jaar wordt alles en iedereen in stelling gebracht’, moppert Wim van den Burg. De voorzitter van defensievakbond AFMP benadrukt meerdere malen dat hij 100 procent achter de Nederlandse militairen in Afghanistan staat. Maar hij is wel tegen verlenging. ‘Als een belangrijk besluit eenzijdig wordt belicht, dan moet je je laten horen.’

Van den Burg ergert zich vooral aan de argumenten die voortdurend verschuiven. Vorig jaar was de boodschap: na twee jaar vertrekken. Een politiek bruikbaar argument om voldoende steun te verwerven.

‘Maar die termijn van twee jaar is niet voor niets afgesproken’, legt de vakbondsvoorzitter uit. ‘Minister Kamp zei al dat het krabben en bijten zou worden. De Nederlandse soldaten doen fantastisch werk, maar ze lopen wel op hun tenen.’

Het gevaar, vindt Van den Burg, is dat emoties de boventoon gaan voeren in de discussie over de verlenging. Zo verbaast de vakbondsman zich over de rol van Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn. In maart was hij nog tegen verlenging, maar in de zomer klonk het heel anders.

‘Het zou een moreel failliet betekenen – het zijn zware woorden die ik gebruik – als een welvarend land als Nederland zouden zeggen: ach, wat kan ons Afghanistan schelen, het is zo ver weg, laat het maar lopen als daar de vrouwen- en mensenrechten met voeten worden getreden’, zei hij in een interview met NRC.

‘Berlijn zit heel erg op de emotionele toer’, vindt Van den Burg. ‘Hij lijkt soms wel de woordvoerder van de minister. Alsof hij een signaal heeft gekregen dat de geesten rijp moeten worden gemaakt voor verlenging. Terwijl hij alleen maar zou moeten kijken naar de doelen en de middelen. Er komen alleen maar drama’s van als je je door emoties laat leiden.’

Dreigend sneeuwbaleffect
Van Kappen is het daarmee eens, maar de adviseur van de NAVO heeft wel begrip voor de lastige positie van de politici in Den Haag. Nederland is het eerste land met troepen in het onrustige Zuid-Afghanistan dat nadenkt over verlenging. ‘Als we niet verlengen dreigt een sneeuwbaleffect. Andere landen zullen dan misschien ook vertrekken. Je moet je afvragen of je dat wilt bijschrijven op je morele huishoudboekje.’

Eén advies heeft hij wel voor de politici. Ze moeten maar niet meer beloven dat de Nederlandse militairen over een paar jaar naar huis zullen komen. ‘Je weet vantevoren dat je dat niet waar kunt maken. De enige stabiele factor bij dit soort missies is dat alles voortdurend veranderd.’

Toch houdt Bert Koenders, nu minister voor Ontwikkelingssamenwerking, vol dat er met de belofte van vorig jaar niks mis was. ‘Dat klopt ook’, zegt hij desgevraagd. ‘De Nederlanders komen na twee jaar terug.’ Om er in één adem aan toe te voegen: ‘Tenzij het kabinet anders beslist.’

'Commando's zonder mandaat actief in Afghanistan'

Nederlandse militairen zijn eind 2001 en begin 2002 zonder toestemming actief geweest in Afghanistan. De minister van Defensie en de Tweede Kamer waren niet op de hoogte. Dat meldt het radioprogramma Argos. Nederlandse troepen zouden onder meer betrokken zijn geweest bij operatie Anaconda, een offensief van de Amerikanen tegen de Taliban en Al Qaida in Oost-Afghanistan.

De PvdA-Kamerleden Bert Koenders en Gerrit Valk stelden in 2002 vragen aan toenmalig minister van Defensie Frank de Grave (VVD) over de Nederlandse aanwezigheid in Afghanistan buiten Kabul. Voor aanwezigheid in de Afghaanse hoofdstad was wel een mandaat afgegeven. Koenders en Valk kregen te horen dat geen Nederlandse troepen waren ingezet. Ook woensdag ontkent het ministerie van Defensie dat Nederlandse militairen hebben meegedaan aan operaties rond Kandahar.

Nederlandse commando's zouden onder meer zijn ingezet bij de laatste veldslag in de eerste fase van de oorlog in Afghanistan, operatie Anaconda. De Nederlanders vormden daar volgens Argos de 'buitenste ring' van het gebied waar werd gevochten. Ze moesten vijandelijke strijders die probeerden te vluchten opvangen en overdragen aan de Amerikanen. Het programma baseert zich op getuigenverklaringen en officiële verklaringen. Argos zegt te beschikken over beeldmateriaal.

De oppositiepartijen SP, VVD, GroenLinks en D66 reageerden woensdag verbaasd op het materiaal van Argos. Mariko Peters van GroenLinks kondigt aan Kamervragen te stellen. Ook VVD'er Hans van Baalen zei dat de kwestie tot op de bodem moet worden uitgezocht.

Nederlandse basis in Uruzgan bestookt

De Nederlandse basis Camp Hadrian in Uruzgan is maandagmiddag beschoten met vier projectielen. Niemand raakte gewond. Ook zou er nauwelijks schade zijn aangericht. Het was de eerste keer dat de basis is bestookt sinds de troepen van de Task Force Uruzgan het kamp in augustus hebben overgenomen.

Twee projectielen, vermoedelijk 107mm-granaten, kwamen terecht in het kamp in het zuidwesten van de Afghaanse provincie. Van de andere twee bleek er één een blindganger. De rust is weergekeerd, laat het ministerie van Defensie dinsdagochtend weten. De Nederlandse militairen hebben teruggeschoten. "Vanuit het kamp is adequaat gereageerd."

Honderden vluchtten uit Uruzgan naar Kandahar

KANDAHAR - Bijna zeshonderd Afghaanse families zijn de afgelopen twee maanden uit Uruzgan gevlucht naar de stad Kandahar in de gelijknamige provincie. Dat meldden de Verenigde Naties. Steeds meer mensen in Uruzgan slaan op de vlucht voor het geweld.

Het Nederlandse ministerie van Defensie maakte vrijdag bekend dat driehonderd mensen zijn opgevangen in de bazaar van Deh Rawod in Uruzgan. Rond de stad vechten Nederlandse troepen met de Taliban. Nederland stuurt tachtig extra militairen naar het gebied.

,,Ongeveer 590 families uit Uruzgan en 1500 uit Helmand hebben recentelijk onderdak gezocht in een tiental locaties rond de stad Kandahar'', aldus Ahmad Shah Peerali tegen de VN. Hij is het hoofd van het provinciale departement voor rurale rehabilitatie en ontwikkeling.

Luchtbombardementen

Veel ontheemden vluchtten voor de Taliban omdat die mensen dwingen zich bij hen aan te sluiten. Ook moeten ze gewonde strijders van de Taliban verzorgen en geld afstaan. Een andere reden om te vluchten zijn de luchtbombardementen van de internationale coalitie op de Taliban.

Volgens lokale functionarissen vinden de vluchtelingen rond Kandahar een onderkomen bij familie, maar ook in verlaten overheidsgebouwen en oude opvangkampen. Hulpverleners zeggen dat er een gebrek is aan onderdak, voedsel, medicijnen en drinkwater.

Vluchtelingen naar Deh Rawod

Tussen de 700 en 1000 vluchtelingen uit de omgeving van Deh Rawod in Uruzgan zijn gevlucht voor de gevechten tussen de Nederlandse troepen en de Taliban.

Dat meldde Netwerk. De stroom vluchtelingen zou erop duiden dat de Taliban terrein winnen. Defensie bevestigt tegenover De Telegraaf dat in de bazar van Deh Rawod driehonderd vluchtelingen opgevangen zijn.

Nederland heeft vrijdag besloten tachtig extra militairen naar Uruzgan te sturen. Ze vertrekken binnen enkele dagen. De extra troepen vallen binnen het mandaat, zei de bewindsman. Momenteel zijn 1665 Nederlanders in Afghanistan gelegerd. De extra inzet van twee pelotons is nodig om het 'heftige' Taliban-offensief in de omgeving te bestrijden, zei Bos. Dat offensief zou van tijdelijke aard zijn, omdat de winter eraan zit te komen. Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn kondigde de versterkingen maandag al aan. Volgens Berlijn schieten de Taliban nauwkeuriger en zijn ze beter geïnstrueerd. Hij zei dat de extra militairen vooral gaan meewerken bij wederopbouwactiviteiten in de Afghaanse provincie.

Opnieuw militair in Uruzgan gesneuveld

DEN HAAG - De 20-jarige soldaat eerste klasse Tim Hoogland is donderdag aan het begin van de avond in Afghanistan bij een vuurgevecht omgekomen. Dit gebeurde 5 kilometer ten noorden van de Nederlandse basis in Deh Rawod. Dat heeft premier Jan Peter Balkenende donderdag bekendgemaakt.

Het slachtoffer maakte deel uit van de Bravo Compagnie van het 13 Infanteriebataljon van de Johan Willem Frisokazerne in Assen. Hij is de elfde Nederlandse militair die in Afghanistan het leven laat. Zijn familie is inmiddels op de hoogte gebracht.

Volgens minister Eimert van Middelkoop was het een langdurig vuurgevecht. ,,Men was gedwongen een voertuig achter te laten. Dat werd later vernietigd door een Nederlandse Apache-gevechtshelikopter'', zei de bewindsman in de wandelgangen van de Tweede Kamer.

De premier betuigde zijn medeleven met de nabestaanden van het slachtoffer. ,,Wij leven intens mee en delen in hun verdriet.'' Ook Tweede Kamervoorzitter Gerdi Verbeet betuigde deelneming namens het parlement. Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn geeft donderdagavond een toelichting op de gebeurtenis.